Τι άλλαξε: σύνταξη χωρίς την παλιά περικοπή 30%
Από την 1η Ιανουαρίου 2024, με τον ν. 5078/2023, καταργήθηκε η περικοπή 30% που επιβαλλόταν στις συντάξεις εργαζόμενων συνταξιούχων. Αν λαμβάνεις σύνταξη εξ ιδίου δικαιώματος από τον e-ΕΦΚΑ και αναλαμβάνεις εργασία που υπάγεται υποχρεωτικά στην ασφάλισή του, ο γενικός κανόνας είναι ότι συνεχίζεις να παίρνεις τη σύνταξή σου χωρίς αυτή την περικοπή.
Υπάρχουν όμως κρατήσεις. Καταβάλλεις τις συνήθεις ασφαλιστικές εισφορές και, εφόσον δεν εξαιρείσαι, έναν επιπλέον μη ανταποδοτικό πόρο υπέρ e-ΕΦΚΑ. Το καθαρό όφελος εξαρτάται από το είδος εργασίας, τις αποδοχές, τις εισφορές και τη φορολογία σου.
Οι κανόνες αφορούν τόσο όσους ξαναπιάνουν δουλειά μετά τη συνταξιοδότηση όσο και όσους συνεχίζουν να εργάζονται όταν υποβάλλουν αίτηση σύνταξης. Χρειάζεται όμως διάκριση ανάμεσα στη σύνταξη γήρατος, αναπηρίας και λόγω θανάτου. Αν δεν είσαι βέβαιος ποια κατηγορία λαμβάνεις, ξεκίνα από τα είδη σύνταξης του e-ΕΦΚΑ.
Πόσος είναι ο πόρος για μισθωτούς και μη μισθωτούς
Ο πόρος είναι πρόσθετη επιβάρυνση λόγω της απασχόλησής σου ως συνταξιούχου. Δεν αντικαθιστά τις κανονικές εισφορές και δεν δημιουργεί από μόνος του δικαίωμα μεγαλύτερης σύνταξης.
- Μισθωτή εργασία: ο πόρος είναι συνολικά 10% επί των ασφαλιστέων αποδοχών. Βαρύνει εσένα, παρακρατείται μέσω της μισθοδοσίας και αποδίδεται από τον εργοδότη.
- Ελεύθερος επαγγελματίας ή αυτοαπασχολούμενος χωρίς υποχρεωτική επικουρική ασφάλιση: ο πόρος αντιστοιχεί στο 50% της εισφοράς του κλάδου κύριας σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας σου.
- Μη μισθωτός με υποχρεωτική επικουρική ασφάλιση: ο πόρος υπολογίζεται στο 40% της εισφοράς κύριας σύνταξης και στο 40% της εισφοράς επικουρικής ασφάλισης, στις αντίστοιχες κατηγορίες.
Για παράδειγμα, σε ασφαλιστέες μηνιαίες αποδοχές 1.000 ευρώ, ο πόρος μισθωτού είναι 100 ευρώ, επιπλέον των συνηθισμένων κρατήσεων. Δεν υπολογίζεται πάνω στο ποσό της σύνταξής σου. Στον μη μισθωτό, αντίστοιχα, το 50% δεν εφαρμόζεται σε ολόκληρο το ειδοποιητήριο, μαζί με την υγεία.
Υπάρχει συνολικό ετήσιο ανώτατο όριο πόρου, ίσο με δώδεκα μηνιαίες πλήρεις εθνικές συντάξεις. Αν έχεις περισσότερους εργοδότες ή παράλληλες δραστηριότητες, χρειάζεται έλεγχος της συνολικής επιβάρυνσης και της προβλεπόμενης εκκαθάρισης από τον e-ΕΦΚΑ.
Πότε ισχύει εξαίρεση και πότε αναστέλλεται η σύνταξη
Η σημαντικότερη εξαίρεση από τη συνέχιση της καταβολής αφορά συνταξιούχο λόγω γήρατος κάτω των 62 ετών που εργάζεται σε φορέα της Γενικής Κυβέρνησης: η κύρια και η επικουρική σύνταξη αναστέλλονται όσο συντρέχουν αυτές οι προϋποθέσεις. Πριν αποδεχτείς θέση, εξακρίβωσε την ένταξη του εργοδότη στη Γενική Κυβέρνηση, όχι απλώς αν τον αποκαλούν «δημόσιο» ή «ιδιωτικό».
Διαφορετικό ζήτημα είναι η εξαίρεση από τον πόρο. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, για συνταξιούχους λόγω αναπηρίας και συγκεκριμένες ειδικές κατηγορίες. Οι κανονικές ασφαλιστικές εισφορές και η δήλωση απασχόλησης ισχύουν και με εξαίρεση από τον πόρο.
Στην αγροτική δραστηριότητα υπάρχουν ειδικοί κανόνες για συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ, καθώς και για συνταξιούχους άλλων φορέων με περιορισμένο αγροτικό εισόδημα. Μην εξομοιώνεις μια αγροτική εκμετάλλευση με εμπορική επιχείρηση χωρίς έλεγχο της ασφαλιστικής υπαγωγής.
Για σύνταξη λόγω θανάτου ισχύουν άλλοι κανόνες. Η εργασία μπορεί να επηρεάζει τη σύνταξη με διαφορετικούς κανόνες, ανάλογα με την περίπτωσή σου.
Πώς και πότε δηλώνεις την απασχόληση στον e-ΕΦΚΑ
Η δήλωση γίνεται στην ηλεκτρονική υπηρεσία «Δήλωση Απασχόλησης Συνταξιούχων» του e-ΕΦΚΑ, με ταυτοποίηση μέσω των προσωπικών σου κωδικών. Για νέα απασχόληση, η προθεσμία φτάνει έως την τελευταία ημέρα του μήνα ανάληψής της. Αν εργάζεσαι ήδη και υποβάλλεις αίτηση συνταξιοδότησης, η αντίστοιχη υποχρέωση συνδέεται με τον μήνα υποβολής της αίτησης· μην περιμένεις την απόφαση απονομής.
- Έλεγξε ότι τα προσωπικά και ασφαλιστικά στοιχεία σου είναι σωστά.
- Καταχώρισε το είδος απασχόλησης και την πραγματική ημερομηνία έναρξης.
- Δήλωσε τυχόν λόγο εξαίρεσης από τον πόρο και συγκέντρωσε τα δικαιολογητικά που τον στηρίζουν.
- Οριστικοποίησε τη δήλωση και κράτησε το αποδεικτικό υποβολής.
Αν είσαι μισθωτός, ενημέρωσε επίσης τον εργοδότη ή το τμήμα μισθοδοσίας ότι είσαι συνταξιούχος. Η πρόσληψη στο ΕΡΓΑΝΗ και η δήλωση του εργοδότη δεν αντικαθιστούν τη δική σου υποχρέωση στον e-ΕΦΚΑ.
Αν η υπηρεσία δεν εμφανίζει σωστά την περίπτωσή σου, ζήτησε διευκρίνιση και κράτησε αποδεικτικό του αιτήματός σου. Για τον εντοπισμό της κατάλληλης διαδικασίας, δες τον οδηγό για τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του e-ΕΦΚΑ.
Αδήλωτη εργασία, παραλείψεις και έλεγχος κρατήσεων
Η παράλειψη δήλωσης δεν είναι μια απλή τυπική εκκρεμότητα. Προβλέπεται χρηματική κύρωση ίση με δώδεκα μηνιαίες κύριες και επικουρικές συντάξεις. Παράλληλα, μπορεί να αναζητηθούν οι εισφορές και ο πόρος που δεν καταβλήθηκαν. Αν έχεις ήδη ξεκινήσει χωρίς δήλωση, προχώρησε άμεσα στις απαιτούμενες ενέργειες και ζήτησε από τον e-ΕΦΚΑ οδηγίες για την εκκρεμότητα, χωρίς να θεωρείς ότι η εκπρόθεσμη υποβολή διαγράφει κάθε συνέπεια.
Έλεγξε χωριστά τρία έγγραφα: το εκκαθαριστικό μισθοδοσίας ή το ειδοποιητήριο μη μισθωτού, το αποδεικτικό δήλωσης απασχόλησης και το ενημερωτικό σημείωμα σύνταξης. Το καθένα αποτυπώνει διαφορετική πλευρά της περίπτωσής σου.
- Η υποχρέωση ισχύει και για μικρή αμοιβή ή λίγες ημέρες εργασίας.
- Η μερική απασχόληση δεν καταργεί την υποχρέωση δήλωσης.
- Η εξαίρεση από τον πόρο πρέπει να στηρίζεται στη σωστή κατηγορία, όχι σε προφορική διαβεβαίωση.
Αν αλλάξεις εργοδότη, ασφαλιστική ιδιότητα ή μορφή δραστηριότητας, έλεγξε αν χρειάζεται νέα καταχώριση ή μεταβολή των στοιχείων σου.
Τι γίνεται όταν σταματήσεις: προσαύξηση της σύνταξης
Ο χρόνος ασφάλισης που δημιουργείς εργαζόμενος μετά τη συνταξιοδότηση μπορεί να αξιοποιηθεί για προσαύξηση της σύνταξής σου μετά τη διακοπή της απασχόλησης και με αίτησή σου. Δεν πρόκειται για αυτόματη αύξηση κάθε χρόνο όσο συνεχίζεις να εργάζεσαι.
Η προσαύξηση συνδέεται με τον πρόσθετο ασφαλιστικό χρόνο και τις αποδοχές ή εισφορές που λαμβάνονται υπόψη. Ο μη ανταποδοτικός πόρος δεν συμμετέχει στον υπολογισμό της. Αντίθετα, οι κανονικές εισφορές κύριας και, όπου υπάρχει, επικουρικής ασφάλισης εξετάζονται σύμφωνα με τους αντίστοιχους κανόνες.
- Καταχώρισε τη διακοπή στην υπηρεσία δήλωσης απασχόλησης συνταξιούχων.
- Βεβαιώσου ότι έχει αποτυπωθεί η λήξη της εργασίας ή της ασφαλιστέας δραστηριότητας.
- Έλεγξε ότι ο πρόσθετος χρόνος ασφάλισης έχει περαστεί σωστά.
- Υπέβαλε αίτηση αξιοποίησης του χρόνου και κράτησε τον αριθμό πρωτοκόλλου.
Μην υπολογίζεις την αύξηση ως επιστροφή όλων των κρατήσεων που πλήρωσες. Για τη διάκριση ασφαλιστικού χρόνου, αποδοχών και ανταποδοτικού ποσού, δες τον οδηγό υπολογισμού κύριας σύνταξης.
Τι να ελέγξεις πριν αποφασίσεις να εργαστείς
Για να συγκρίνεις σωστά τις επιλογές σου, μη μείνεις στο «παίρνω ολόκληρη σύνταξη και μισθό». Υπολόγισε τις κανονικές εισφορές, τον πόρο και τη συνολική φορολογική επιβάρυνση. Η ταυτόχρονη είσπραξη μισθού και σύνταξης μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετο φόρο κατά την εκκαθάριση, επειδή οι παρακρατήσεις γίνονται χωριστά.
- Επιστρέφεις σε ιδιωτική επιχείρηση: συνεννοήσου για τη δήλωση και έλεγξε την πρώτη μισθοδοσία.
- Κρατάς ανοιχτό επαγγελματικό γραφείο: έλεγξε την ασφαλιστική κατηγορία και τον πόρο στο ειδοποιητήριο, ακόμη κι αν ο τζίρος είναι χαμηλός.
- Συνεχίζεις την εργασία ενώ περιμένεις σύνταξη: δήλωσέ την εγκαίρως και υπολόγισε ότι μπορεί να χρειαστεί εκκαθάριση εισφορών και πόρου.
- Θεωρείς ότι εξαιρείσαι: επιβεβαίωσε τη συγκεκριμένη διάταξη και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά.
Για ειδική εξαίρεση, αναστολή ή ασυμφωνία κρατήσεων, ζήτησε εξατομικευμένη ενημέρωση από τον e-ΕΦΚΑ πριν βασίσεις οικονομική απόφαση σε έναν γενικό κανόνα.
Συχνές ερωτήσεις
Αν εργαστώ ως συνταξιούχος, θα μειωθεί η σύνταξή μου;
Η παλιά περικοπή 30% λόγω εργασίας έχει καταργηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2024 και, κατά κανόνα, καταβάλλεται πόρος υπέρ e-ΕΦΚΑ αντί περικοπής. Σημαντική εξαίρεση είναι η αναστολή κύριας και επικουρικής σύνταξης γήρατος όταν είσαι κάτω των 62 ετών και εργάζεσαι σε φορέα της Γενικής Κυβέρνησης. Για σύνταξη λόγω θανάτου ισχύουν διαφορετικοί κανόνες.
Χρειάζεται δήλωση αν δουλέψω μόνο λίγες ημέρες;
Ναι, η μικρή διάρκεια ή η χαμηλή αμοιβή δεν σε απαλλάσσει από τη δήλωση όταν η απασχόληση υπάγεται στην υποχρεωτική ασφάλιση του e-ΕΦΚΑ. Η δήλωση γίνεται στην υπηρεσία «Δήλωση Απασχόλησης Συνταξιούχων». Η καταχώριση της πρόσληψης από τον εργοδότη δεν την αντικαθιστά.
Πληρώνω τον πόρο 10% πάνω στη σύνταξη ή στον μισθό;
Αν εργάζεσαι ως μισθωτός, ο πόρος 10% υπολογίζεται στις ασφαλιστέες αποδοχές της εργασίας σου, όχι στη σύνταξη. Παρακρατείται μέσω μισθοδοσίας επιπλέον των κανονικών ασφαλιστικών εισφορών. Για μη μισθωτούς ο υπολογισμός βασίζεται στις εισφορές των αντίστοιχων ασφαλιστικών κατηγοριών.
Πρέπει να δηλώσω εργασία ενώ περιμένω να εκδοθεί η σύνταξη;
Αν υποβάλλεις αίτηση συνταξιοδότησης και συνεχίζεις να εργάζεσαι, έχεις υποχρέωση δήλωσης της απασχόλησης χωρίς να περιμένεις την απόφαση απονομής. Η προθεσμία συνδέεται με τον μήνα υποβολής της αίτησης. Η έναρξη χρέωσης και τυχόν εκκαθάριση του πόρου εξετάζονται με βάση τα στοιχεία της συνταξιοδότησης και της εργασίας σου.
Αν εξαιρούμαι από τον πόρο, χρειάζεται πάλι δήλωση;
Η δήλωση της απασχόλησης ισχύει και με εξαίρεση από τον πόρο. Στην ηλεκτρονική υπηρεσία δηλώνεις και τον λόγο εξαίρεσης, με τα δικαιολογητικά που απαιτούνται για την κατηγορία σου. Οι κανονικές εισφορές επίσης παραμένουν.
Τα ένσημα μετά τη συνταξιοδότηση αυξάνουν τη σύνταξή μου;
Ο πρόσθετος χρόνος ασφάλισης μπορεί να αξιοποιηθεί για προσαύξηση μετά τη διακοπή της απασχόλησης και την υποβολή σχετικής αίτησης. Η αύξηση έρχεται μετά τη διακοπή της εργασίας, με αίτηση. Ο μη ανταποδοτικός πόρος δεν αυξάνει τη σύνταξη· αξιοποιούνται οι κανονικές ασφαλιστικές εισφορές με τους προβλεπόμενους κανόνες.